نتیجه یک افکارسنجی زمانی قابل اتکا است که بدانیم داده‌ها چگونه گردآوری شده‌اند و نمونه تا چه اندازه نماینده جامعه مورد مطالعه است. یکی از مفاهیم پایه در ارزیابی کیفیت پیمایش، «خطای نمونه‌گیری» است؛ اما این خطا تنها منبع خطا در افکارسنجی نیست و نباید با همه کاستی‌های یک پژوهش یکسان تلقی شود.
خطای نمونه‌گیری چیست؟
در بسیاری از پیمایش‌ها به جای پرسش از همه اعضای جامعه، گروهی از آنان به عنوان نمونه انتخاب می‌شوند. از آنجا که هر نمونه ممکن است اندکی با جامعه اصلی تفاوت داشته باشد، برآورد حاصل از نمونه نیز می‌تواند با مقدار واقعی در جامعه فاصله داشته باشد. این تفاوت ناشی از انتخاب نمونه، خطای نمونه‌گیری نامیده می‌شود.
حاشیه خطا چه چیزی را نشان می‌دهد؟
حاشیه خطا دامنه‌ای آماری برای بیان میزان عدم‌قطعیت ناشی از نمونه‌گیری است. اندازه نمونه، روش نمونه‌گیری و سطح اطمینان بر آن اثر می‌گذارند. بنابراین اعلام یک درصد بدون توضیح درباره روش اجرا، جامعه هدف و مشخصات نمونه برای قضاوت درباره کیفیت یک افکارسنجی کافی نیست.
آیا افزایش حجم نمونه همه مشکلات را حل می‌کند؟
خیر. نمونه بزرگ‌تر می‌تواند خطای نمونه‌گیری را کاهش دهد، اما خطاهای دیگری مانند پوشش ناقص جامعه، عدم پاسخ، طراحی نامناسب پرسشنامه، شیوه اجرای مصاحبه یا خطاهای پردازش داده با افزایش حجم نمونه لزوماً برطرف نمی‌شوند. کیفیت افکارسنجی حاصل مجموعه‌ای از تصمیم‌های روش‌شناختی است.
برای کنترل کیفیت نمونه چه باید کرد؟
تعریف دقیق جامعه هدف، انتخاب چارچوب نمونه‌گیری مناسب، تعیین روش انتخاب پاسخ‌گویان، کنترل ترکیب نمونه و ثبت شفاف فرایند گردآوری داده از اقدامات اصلی است. در برخی پژوهش‌ها وزن‌دهی نیز برای تعدیل عدم توازن‌های مشخص نمونه به کار می‌رود؛ اما وزن‌دهی جایگزین طراحی درست نمونه نیست.
چرا شفافیت روش مهم است؟
مخاطب یک گزارش افکارسنجی باید بتواند بداند نتایج بر پایه چه جامعه‌ای، با چه تعداد پاسخ‌گو، در چه زمانی و با چه شیوه‌ای به دست آمده‌اند. ارائه این اطلاعات امکان ارزیابی دقیق‌تر یافته‌ها و مقایسه مسئولانه‌تر نتایج را فراهم می‌کند.
در ادامه این موضوع، مقاله‌های حاشیه خطا در نظرسنجی، نمونه‌گیری در افکارسنجی و خطای عدم پاسخ را نیز ببینید.
برای آشنایی با مراحل طراحی و اجرای پیمایش، صفحه افکارسنجی گروه پژوهشی شیده را ببینید. نمونه‌هایی از کاربرد پژوهش میدانی نیز در بخش پروژه‌های پژوهشی شیده معرفی شده‌اند.