پرسشنامه فقط فهرستی از سؤال‌ها نیست؛ ابزار اندازه‌گیری پژوهش است. انتخاب واژه‌ها، ترتیب سؤال‌ها، گزینه‌های پاسخ و شیوه اجرا می‌توانند بر پاسخ افراد اثر بگذارند. به همین دلیل طراحی پرسشنامه یکی از حساس‌ترین مراحل افکارسنجی است.
هر سؤال باید یک مفهوم روشن داشته باشد
سؤال‌هایی که هم‌زمان دو موضوع را می‌پرسند یا از مفاهیم مبهم استفاده می‌کنند، تفسیر پاسخ را دشوار می‌کنند. بهتر است هر سؤال بر یک مفهوم مشخص متمرکز باشد و زبان آن با سطح شناخت جامعه هدف تناسب داشته باشد.
از سؤال جهت‌دهنده پرهیز کنید
عبارت سؤال نباید پاسخ مطلوب پژوهشگر یا سفارش‌دهنده را به پاسخ‌گو القا کند. ارائه یک‌طرفه اطلاعات، استفاده از صفات ارزشی یا فرض گرفتن چیزی که هنوز اثبات نشده است می‌تواند اندازه‌گیری را منحرف کند.
ترتیب سؤال‌ها اهمیت دارد
سؤال‌های قبلی ممکن است چارچوب ذهنی پاسخ‌گو را برای سؤال‌های بعدی تغییر دهند. ترتیب باید برای پاسخ‌گو منطقی باشد و در عین حال اثر زمینه‌ای سؤال‌ها تا حد ممکن کنترل شود. سؤال‌های حساس نیز معمولاً به طراحی و جای‌گذاری دقیق‌تری نیاز دارند.
گزینه‌های پاسخ باید متناسب باشند
دامنه گزینه‌ها باید امکان بیان دیدگاه واقعی پاسخ‌گو را فراهم کند. مقیاس‌های نامتوازن یا گزینه‌های ناقص می‌توانند توزیع پاسخ‌ها را تغییر دهند. همچنین «نمی‌دانم»، عدم پاسخ و پاسخ‌های واقعی نباید در پردازش داده با یکدیگر خلط شوند.
پیش‌آزمون چرا ضروری است؟
پیش از اجرای اصلی، پرسشنامه باید از نظر فهم سؤال، زمان پاسخ‌گویی، منطق مسیرها و مشکلات اجرایی بررسی شود. پایش کیفیت نیز باید در طول گردآوری داده ادامه داشته باشد. توصیه‌های AAPOR بر کوتاهی، وضوح، بی‌طرفی و کنترل اثر ترتیب سؤال‌ها تأکید دارد.
برای تکمیل مباحث روش‌شناسی، مقاله‌های خطای نمونه‌گیری، حاشیه خطا و خطای عدم پاسخ را نیز ببینید.
شرح کامل فرایند در صفحه طراحی پرسشنامه در افکارسنجی شیده آمده است. برای دیدن جایگاه نمونه در این فرایند نیز مقاله نمونه‌گیری در افکارسنجی را ببینید.
منبع روش‌شناختی: AAPOR Best Practices for Survey Research.